Instrumenten voor kwaliteitsborging onder de Wkb: wat zijn de verschillen?

KiK staat voor KOMO-instrument Kwaliteitsborging (geregistreerd als KiK-KOMO). Het instrument werkt met een vaste digitale omgeving waarin de kwaliteitsborger de risicobeoordeling en het borgingsplan maakt. De tool brengt risico’s, beheersmaatregelen en bewijsvoering bij elkaar, zodat betrokken partijen in hetzelfde systeem kijken en samenwerken. KiK is bovendien breed toepasbaar en in beginsel inzetbaar voor alle typen bouwwerken in gevolgklasse 1.

Die structuur helpt vooral bij partijen die graag volgens één herkenbare werkwijze werken en het dossier centraal willen organiseren. Bij repeterende bouwconcepten vraagt KiK wel om scherpe afstemming. De vaste projectstructuur werkt het best als vooraf duidelijk is welke informatie projectspecifiek nodig is en welke onderbouwing al uit het bouwconcept komt.

VKB (Verbeterde Kwaliteitsborging, aangeboden door SWK) werkt procesgericht. De ondernemer die het bouwwerk realiseert, speelt een belangrijke rol in het aantonen van de geleverde kwaliteit. De kwaliteitsborger ziet erop toe dat de aannemer die kwaliteit goed vastlegt. Hoe beter de aannemer zijn eigen proces beheerst, hoe gerichter de kwaliteitsborger aanvullende controles kan inzetten. Er is geen specifieke software nodig om met VKB te werken.

Deze aanpak past goed bij projectmatige bouwers die hun interne kwaliteitszorg al stevig hebben ingericht. Daar horen vaste controlepunten, duidelijke verantwoordelijkheden en consequente dossiervorming bij. Voor bouwers die hun kwaliteitsproces nog opbouwen, vraagt VKB meer voorbereiding vanuit de eigen organisatie.

WKI is ingericht als een compleet pakket voor risicogestuurd toezicht. Kenmerkend is dat er steekproefsgewijs wordt gecontroleerd op referentiewoningen: in het borgingsplan legt de kwaliteitsborger vast welke punten bij welke woningen worden getoetst, met dekking van minimaal alle bouwwerktypen in het project. Het instrument ondersteunt kwaliteitsborgers en aannemers verder met dossieropbouw, registraties en koppelingen met bestaande software (zoals plannings- en registratietooling). De aannemer plant de toezichtmomenten zelf, afgestemd op de eigen bouwplanning, terwijl de borging digitaal wordt vastgelegd en gevolgd.

Deze aanpak past bij partijen die vroeg grip willen hebben op risico’s, acties en voortgang. Het proces vraagt wel dat informatie tijdig beschikbaar is. Dan werkt WKI vooral als een gestructureerde route door de Wkb-verplichtingen.

KGW (Kwaliteitsborging Garantiewaarborg) richt zich sterk op kleinere bouwbedrijven en MKB-bouwers. In dat soort bedrijven ligt de Wkb-administratie niet altijd bij een aparte afdeling. De eigenaar werkt zelf mee, de lijnen zijn kort en de behoefte aan praktische begeleiding is groot.

De kracht van KGW zit in het organiseren van taken, keuringen en vastlegging op een manier die bij die praktijk past. Het instrument kan de aannemer helpen om het proces behapbaar te houden, zonder dat kwaliteitsborging loskomt van de bouwplaats. Het speerpunt ligt op de eigen verantwoordelijkheid van de bouwer, ondersteund met interne opleiding en persoonlijke begeleiding vanuit de kwaliteitsborger. KGW kan zowel met een digitale tool als handmatig worden toegepast.

BKapp (van instrumentaanbieder Apexion) kiest voor een sterke koppeling tussen instrument en software. De app ondersteunt aannemers en kwaliteitsborgers bij het volgen van de Wkb-procedures, het verzamelen van bewijslast en het uniform vastleggen van het proces. De software bepaalt daarmee het ritme van de borging.

Dat werkt efficiënt voor partijen die volledig digitaal willen werken. Het vraagt ook dat de organisatie zich prettig voelt bij een sterk geautomatiseerde werkwijze. Persoonlijke afstemming blijft mogelijk, maar de kracht van BKapp zit duidelijk in digitalisering, snelheid en uniformiteit.

TIS komt uit de wereld van technische inspecties. Het instrument kijkt risicogestuurd naar ontwerp en uitvoering. De nadruk ligt op deskundig en onafhankelijk beoordelen van onderdelen die invloed hebben op de veiligheid, bruikbaarheid en kwaliteit van het bouwwerk.

Bij TIS staat niet de tool centraal, maar het bouwwerk. De kwaliteitsborger kijkt naar de risico’s, bepaalt welke controles nodig zijn en beoordeelt of het bewijs past bij de aard van het project. Een laag risico vraagt om een andere aanpak dan een onderdeel dat constructief, brandveilig of bouwfysisch kritisch is. Daardoor kan de aannemer zelf vastleggen wat logisch is en kijkt de kwaliteitsborger nadrukkelijk mee op de momenten die ertoe doen.

PlanGarant werkt bewust met TIS. Deze manier van borgen past bij onze organisatie en bij de breedte van onze projecten: van een woning tot een complex civiel bouwwerk. Onder de Wkb is TIS, net als de andere vijf instrumenten, op dit moment toegelaten voor gevolgklasse 1. Als inspectiemethodiek wordt TIS daarbuiten al langer ingezet voor zwaardere en civiele projecten (gevolgklasse 2 en 3), waarvoor de Wkb naar verwachting later gaat gelden. TIS geeft ons de ruimte om per project te kijken waar de risico’s zitten en welke toetsing nodig is. Daardoor maken we kwaliteit zichtbaar zonder de bouw onnodig te belasten. We controleren niet om te controleren; we toetsen op de punten waar het risico zit. Dat geeft opdrachtgevers zekerheid en bouwers duidelijkheid.

Rond TIS komt vaak dezelfde vraag terug: wat maakt een onafhankelijke inspectie sterker? Het antwoord zit niet alleen in kennis, maar ook in de manier waarop die kennis wordt beoordeeld.

Certificering zegt iets over het werken volgens een norm of methode. Accreditatie gaat een stap verder: die beoordeelt de organisatie die het oordeel velt, is zij deskundig, onpartijdig en onafhankelijk? Voor inspectie-instellingen gebeurt dat op basis van EN ISO/IEC 17020:2012. PlanGarant werkt onder die accreditatie, wat de onafhankelijkheid van onze inspecties aantoonbaar maakt. TIS is daarmee het enige geaccrediteerde instrument binnen de Wkb.

Het juiste instrument hangt af van het bouwwerk, de risico’s en de manier waarop de betrokken partijen werken. Een bouwer met een volwassen kwaliteitssysteem heeft andere behoeften dan een mkb-aannemer die vooral duidelijkheid en begeleiding zoekt. Een repeterend bouwconcept vraagt iets anders dan een uniek project met technische aandachtspunten.

Kijk daarom verder dan de naam van de kwaliteitsborger. Kijk ook naar de werkwijze achter het instrument. Die werkwijze bepaalt hoe risico’s zichtbaar worden, hoe controles op de bouwplaats verlopen en hoeveel ruimte er is voor maatwerk.

Werk je aan een project waarbij kwaliteitsborging onder de Wkb speelt? PlanGarant denkt graag mee!